ANTEP FISTIĞININ İNSAN BESLENMESİNDEKİ ÖNEMİ
Antep Fıstığı, dünyada yeni yeni taninmaya başlayan önemli bir tarımsal üründür. İçerdigi besin bilesenleri, lezzeti ve artık ürünleri ile geniş bir kullanim alani vardır. Türk mutfaginda ve Yunan mutfaginda sik sik rastladigimiz Antep fıstığı protein, karbonhidrat ve yağ açısından oldukça zengin bir içerige sahiptir. Ayrıca antepfistiginin kavrulmasi, fistiklarda afla toksin içeriginin ortadan kaldirilmasi veya azaltilmasi için etkili bir fiziksel metot olup, Antep fıstığının kullanimini arttirmistir.
Antepfıstığı, besin ögeleri bakımından sert kabuklu yemislerden fındık ve ceviz ile karsilastirildiginda; protein açısından 19.3 gram ile en yüksek degere sahip olduğu, ayrıca sigir etinden daha fazla protein içerdigi tablo 3’te görülmektedir. Protein kalitesi açısından degerlendirdigimizde; proteinden zengin hayvansal bir besin olan sigir etinin insan vücudunda sindirilebilirligi % 91-100 degerleri arasında iken, bitkisel kaynakli bir besin olan antepfistiginin sindirilebilirligi %69-90 degerlerine sahiptir.
Antepfıstığı ve diğer sert kabuklu yemislerin hem içerdikleri protein miktari hem de protein kalitesi olarak düsünüldügünde sağlıklı beslenme rehberlerinin olusturulmasinda kullanılan besin gruplari içinde et vb. grubunda yer alması gerektiği beslenme otoriteleri tarafından ileri sürülmüstür.
Antepfıstığı, insan ve hayvanlarin temel enerji kaynağı olan ve proteinlerin enerji kaynağı olarak kullanimini kisitlayan karbonhidratlar açısından diğer sert kabuklu meyvelerle benzer oranda olup yaklaşık miktari 15.5-19.0 / 100g arasında degismektedir.
Sert kabuklu meyve tüketiminin, kan glikozunu düzenleyerek, hiperglisemi gelisimini önledigi ve tip 2 diyabet hastaliginin olusmasini da önledigi ileri sürülmüstür (26).
Diyette alınan antepfıstığı tüketimi ile doymus yaglarin yerini doymamis yaglar aldigindan mevcut Amerikan Kalp Birliğinin ilkeleri ile uyumludur . Ve HDL Kolesterolü arttirma özelligiyle de total yağ alimini daha serbest hale getirmektedir. Amerikan Kalp Birliği’nin, besine dayalı diyet önerileri, 4 ana hedeften olusur:
1. Bütün besin gruplarini içeren sağlıklı bir beslenme modelini benimsemek,
2. Sağlıklı vücut agirligina ulaşmak,
3. İstenilen kan kolesterolü ve lipoprotein profilini sağlamak,
4. İstenilen kan basincina ulaşmak.
Vejetaryenler; kolon, prostat kanserleri ve kalp hastaliklari açısından düşük risk grubundadirlar. Bu durum vejetaryenlerin beslenmesinde etin yer almamasi, öte yandan posa, mineral, antioksidan içerigi zengin olan sebze, meyve, tahıl ve sert kabuklu meyvelerin diyetlerinde yüksek oranda yer almasindan kaynaklanmaktadir.
Kanser ile ilgili yapılan çalışmalar, kalp hastaliklarinda risk faktörü olan kolesterol gibi önemli bir kanser tanimlayicisi (markeri) henüz belirleyemedi . Antep fıstığı total antioksidanlar yönünden zengindir ve ortalama degerleri 1.3 mmol/100gr’dir. Fıstığın yaygin bir tüketim türü olan fıstık ezmesi, fıstığın içerdigi total antioksidanlarin yaklaşık dörtte birini içerir. Kabuk içermeyen fıstıklar, kabuklu fistiklarin içerdigi antioksidanlarin %50’sinden daha az antioksidan içerirler. Ayrıca sadece iç şeklinde satin alınan Brezilya fıstığı ve Antep fıstığı ise kabuklu satin alinanlara nazaran çok daha az antioksidan içerir. Fıstık antioksidanlarinin önemli bir kısmi kabukda (pelikül) yer alir ve dış kabugu açilmadan saklanan fıstıklar, kabugu kirilip iç şeklinde saklanan fistiklara kiyasla daha fazla antioksidan içerirler.
Sert kabuklu yiyecekler fonksiyonel besin kapsamindadir. Genel olarak Antep fıstığının yüksek antioksidan degerlerine sahip olması özelliginden dolayı diğer antioksidan oranı yüksek bitkisel besinlerde olduğu gibi Antep fıstığının da kanserden koruyucu bir etkisi olabilir. Ki zaten diyetle alınan doymamis yağ asitlerinin kansere karşı koruyucu etkilerinin olabilecegi yapılan çalismalarda belirtilmiştir.
Antep fıstığı E vitamininden zengin olup, doygunluk hissi olusturur. Dolayısıyla Lakto-Ovo vejetaryenler için hem bu yönüyle hem de antep fıstığının yüksek oranda içerdigi bitkisel protein sebebiyle de et, tavuk ve balik yerine kullanilabilecegi belirtilmiştir.
Kardiyovasküler açısından degerlendirdigimizde sonuç olarak:
Antep fıstığının içerdigi bitkisel protein, doymamis yağ asitleri, antioksidan flavonoidler ve posa nedeniyle, tokluk kan sekerinin yükselmesini önledigi, karbonhidrat toleransini düzelttigi ve diyabetik komplikasyonlari önledigi yapılan çalismalarda belirtilmiştir.(35) Kadinlarda sik sert kabuklu meyve tüketiminin safra tasi riskini de azalttigi belirtilmiştir.
ANTEP FISTIĞININ FAYDALARI
* Günde 10-12 adet yenilen iç antepfıstığı,vücudun günlük yağ ihtiyacini karsilayabilmektedir.
* 100 g antepfıstığı vücudun günlük protein,vitamin B1 ve fosfor ihtiyacının %35''ini karsilayabilmektedir.
* Antepfistiginda kolestrol yoktur Kandaki kolesterol seviyesini düsürür. Kroner kalp hastaliginin riskini azaltir.
* Antep fıstığı protein yönünden 2 kat,fosfor yönünden 4 kat sigir etinden daha üstündür
* Vitamin E,B ve C komplexince zengindir.
* Antepfıstığı seker hastaliginda (Diabete Mellitus)kullanilabilir
* 100 gr antepfistiginda 4.0 gr posa bulunur.Posa miktari yönünden pirinç, patates ve buğday (0.3 gr) dan daha üstündür
* İnce bagirsakta glikoz emilimini azaltir ve kan sekerinin yükselmesini önler.
* Yapisindaki lipitlerin çogunlugu monounsature yağ asiti içerdiginden(35 g), kan sekerini yükseltme (Glisemik indx) yönünden bugdaydan daha az riske sahiptir
* Kalp İçin Antep fıstığı kalp sağlığını korumada önemli bir ilaç vazifesi görür
* Hastaliktan Sonra Antep fıstığı nekahet dönemlerinde de vücudumuzun dostudur. Bir terkip içinde veya tek başına tüketilen fıstık, nekahet dönemin rahat ve kısa sürmesini saglar, bünyeyi dirençli hale getirir
* Akciger için iyi bir iltihap temizleyicidir. Gögsü yumusatir, agrilarini hafifletir, öksürügün geçmesine yardımcı olur.
Kaynak: Diyette Antep fıstığı ve insan sagligina etkileri
Dyt. Seda GÜLER / Diyetisyen
http://www.saglikaktuel.com
